श्रद्धा, परंपरा आणि निसर्ग पूजनाचा अनोखा संगम
केज (प्रतिनिधी) : केज तालुक्यातील ग्रामीण भागात दरवर्षीप्रमाणे यंदाही ‘वेळ अमावस्या’ मोठ्या श्रद्धेने आणि पारंपरिक पद्धतीने साजरी करण्यात आली. पिढ्यान्पिढ्या जपली गेलेली ही लोकपरंपरा आजही तितक्याच उत्साहात टिकून असल्याचे चित्र तालुक्यातील अनेक गावांमध्ये पाहायला मिळाले. निसर्गाशी नाते जपणारी ही अमावस्या शेतकरी, महिला, युवक आणि ज्येष्ठ नागरिक यांच्यासाठी विशेष महत्त्वाची मानली जाते.
वेळ अमावस्येच्या निमित्ताने पहाटेपासूनच गावोगावी धार्मिक व सांस्कृतिक कार्यक्रमांना सुरुवात झाली. घराघरांत स्वच्छता करून अंगणात रांगोळी काढण्यात आली. महिलांनी पारंपरिक वेशभूषेत सण साजरा करत देवपूजा, कुलदैवत पूजन तसेच ग्रामदैवताची आराधना केली. अनेक ठिकाणी देवळांमध्ये विशेष पूजा, अभिषेक आणि आरतीचे आयोजन करण्यात आले होते.या अमावस्येला निसर्गपूजनाचे विशेष महत्त्व आहे. शेतकऱ्यांनी शेतात जाऊन भूमिपूजन केले. बैलांची सजावट करून त्यांची पूजा करण्यात आली. शेती अवजारांची पूजा करून येणाऱ्या काळात पीक भरघोस येण्यासाठी प्रार्थना करण्यात आली. काही गावांमध्ये विहीर, नदी, ओढे याठिकाणी जाऊन जलपूजन करण्यात आले. पाणी, माती, झाडे आणि पशुधन यांचा सन्मान करण्याची ही परंपरा ग्रामीण संस्कृतीचे प्रतीक मानली जाते.ज्येष्ठ नागरिकांच्या मते, वेळ अमावस्या ही केवळ धार्मिक सण नसून ती सामाजिक एकोपा जपणारी परंपरा आहे. या दिवशी नातेवाईक एकत्र येतात, जुने मतभेद विसरून संवाद साधला जातो.
अनेक गावांमध्ये सामूहिक जेवणाचे आयोजन करण्यात आले होते. पारंपरिक पदार्थ, पुरणपोळी, भाजी-भाकरी, नैवेद्य यांचा आस्वाद ग्रामस्थांनी घेतला.महिलांसाठी वेळ अमावस्या विशेष महत्त्वाची मानली जाते. या दिवशी महिलांकडून व्रत, उपवास तसेच कुटुंबाच्या सुख-समृद्धीसाठी विशेष प्रार्थना केली जाते. काही ठिकाणी महिलांनी एकत्र येऊन भजन, कीर्तन आणि पारंपरिक गीतांचे सादरीकरण केले. त्यामुळे गावातील वातावरण भक्तिमय आणि उत्साही झाले होते.तरुण पिढीही या परंपरेत सहभागी होताना दिसून आली.
आधुनिक जीवनशैलीतही आपल्या संस्कृतीची ओळख जपणे आवश्यक असल्याची भावना अनेक युवकांनी व्यक्त केली. मोबाईल, सोशल मीडियाच्या जगात वाढत असतानाही अशा सणांमुळे आपल्या मुळांशी जोडले राहण्याची संधी मिळते, असे मत त्यांनी व्यक्त केले.केज तालुक्यातील काही गावांमध्ये वेळ अमावस्येनिमित्त लोककला आणि ग्रामीण खेळांचे आयोजन करण्यात आले. लेझीम, फुगडी, भजनी मंडळांचे कार्यक्रम यामुळे सणाला वेगळीच रंगत आली. लहान मुलांमध्येही या परंपरेबद्दल उत्सुकता दिसून आली. वडीलधारी मंडळी मुलांना या सणामागील कथा, श्रद्धा आणि महत्व सांगताना दिसत होती.
या सणाच्या निमित्ताने सामाजिक सलोखा आणि पर्यावरण संवर्धनाचा संदेशही दिला जात आहे. झाडे लावा, पाणी जपा, निसर्गाशी सुसंवाद ठेवा, असे आवाहन काही गावांमध्ये करण्यात आले. पारंपरिक सणांच्या माध्यमातून पर्यावरणाबद्दलची जाणीव निर्माण करणे ही काळाची गरज असल्याचे मत जाणकारांनी व्यक्त केले.एकूणच केज तालुक्यात वेळ अमावस्या हा सण केवळ धार्मिक विधीपुरता मर्यादित न राहता सामाजिक, सांस्कृतिक आणि पर्यावरणीय मूल्ये जपणारा उत्सव म्हणून साजरा करण्यात आला. बदलत्या काळातही ग्रामीण महाराष्ट्रातील परंपरा जिवंत आहेत, याचेच हे एक सुंदर उदाहरण मानले जात आहे. अशा सणांमुळे नातेसंबंध दृढ होतात आणि समाजात सकारात्मक ऊर्जा निर्माण होते, असे ग्रामस्थांनी सांगितले.
